Trí tuệ nhân tạo – Từ hoài nghi đến “hơi thở hằng ngày” trong giáo dục đại học

Ngày 23/7/2025, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQGHN (USSH), phối hợp cùng Tập đoàn Meta đã tổ chức Tọa đàm khoa học “Xây dựng Khung năng lực trí tuệ nhân tạo (AI) dành cho sinh viên”, thu hút sự tham dự của hơn 100 đại biểu là các nhà khoa học, nhà quản lý giáo dục và chuyên gia trong lĩnh vực công nghệ.

AI – Hơi thở của thời đại số

Phát biểu khai mạc, GS.TS Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng USSH, nhấn mạnh rằng AI không còn là khái niệm xa lạ, mà đang dần trở thành “hơi thở hằng ngày” trong học tập, lao động và đổi mới sáng tạo. Trước thực tế này, giáo dục đại học cần chủ động trang bị cho sinh viên năng lực sử dụng và đồng sáng tạo với AI một cách có trách nhiệm, hiệu quả và đạo đức.

Dẫn đầu dự án hợp tác giữa USSH và Meta, GS.TS Hoàng Anh Tuấn cho biết Khung năng lực AI dành cho sinh viên được xây dựng thông qua tham vấn chuyên gia, giảng viên, sinh viên, đồng thời tham chiếu các chuẩn quốc tế hiện hành. Ông khẳng định: “Sinh viên nhân văn hiện đại không còn ‘lăn tăn’ với AI. Nếu không chủ động thích ứng, cơ sở giáo dục sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì sự phù hợp và cạnh tranh.”

AI – Công cụ thiết yếu trong mọi lĩnh vực

TS Trần Văn Tùng, Chủ tịch Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nguyên Thứ trưởng Bộ KH&CN, đánh giá cao tính cấp thiết của việc xây dựng khung năng lực AI. Ông cho rằng nhiều lĩnh vực hiện nay thiếu sự kết nối giữa chuyên môn và công nghệ. Việc bổ sung kiến thức công nghệ, đặc biệt là AI, vào chương trình đào tạo là chìa khóa để giải quyết khoảng cách này.
 

Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo, ông Đặng Văn Huấn, Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, cho biết AI đã và đang được ứng dụng trong nhiều hoạt động chính sách. Tuy nhiên, ông cũng đặt ra vấn đề về kiểm chứng độ tin cậy của nội dung do AI tạo ra và nhấn mạnh vai trò của người học và đạo đức trong quá trình ứng dụng công nghệ mới.
 

Khung năng lực AI: 6 miền – 4 cấp độ

Khung năng lực AI do USSH và Meta phát triển bao gồm 6 miền năng lực cốt lõi:

1. Hiểu biết về AI và dữ liệu: Nắm vững cách vận hành hệ thống AI, quy trình thu thập – phân tích dữ liệu và cách diễn giải kết quả.

2. Tư duy phản biện và đánh giá AI: Nhận diện thiên kiến, xác minh nguồn thông tin, lập luận logic khi ra quyết định với sự hỗ trợ của AI.

3. Đạo đức và trách nhiệm trong sử dụng AI: Tôn trọng các nguyên tắc công bằng, quyền riêng tư và phát triển AI có trách nhiệm.

4. Lấy con người làm trung tâm, trí tuệ cảm xúc và sáng tạo: Đề cao các năng lực nhân văn như thấu cảm, giao tiếp, thích ứng trong môi trường AI phát triển.

5. Ứng dụng AI trong chuyên môn: Khả năng khai thác AI vào các lĩnh vực cụ thể như khoa học xã hội, giáo dục, truyền thông, v.v.

6. Thiết kế và phát triển hệ thống AI: Nhận biết các bước xây dựng một hệ thống AI từ ý tưởng đến triển khai.

Mỗi miền năng lực được chia thành 4 cấp độ: thành thạo – thông thạo – chuyên sâu – làm chủ.

PGS.TS Đỗ Văn Hùng, Trưởng khoa Thông tin – Thư viện, Phó Chủ nhiệm dự án, nhấn mạnh rằng tư duy phản biện là năng lực xuyên suốt trong toàn bộ khung năng lực. Sinh viên cần được đào tạo để biết cách đánh giá, phân tích và sử dụng AI một cách chọn lọc, tránh lệ thuộc, qua đó nâng cao hiệu quả học tập và năng lực sáng tạo cá nhân.
 

Giá trị cốt lõi: AI đồng hành, không thay thế con người

Khung năng lực AI được xây dựng trên nền tảng quan điểm: AI là công cụ hỗ trợ phát triển tư duy, sáng tạo và đạo đức, chứ không thay thế vai trò chủ thể của con người trong quá trình học tập và ra quyết định.

Khung năng lực trí tuệ nhân tạo dành cho sinh viên là một bước tiến quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thích ứng với xã hội số.
Khoa Thông tin – Thư viện, USSH tự hào là đơn vị đồng triển khai và đóng vai trò chủ chốt trong việc phát triển khung năng lực này, hướng tới mục tiêu phát triển con người toàn diện trong thời đại AI.